Pterjium (Göz Eti) Nədir?

Pterjium, gözün kornea olaraq adlandırılan təbəqəsinin konjonktiva və ya mukoza membranı kimi ağ hissələrində meydana gələn toxuma böyüməsidir. Kornea, gözün ön hissəsini örtən qoruyucu təbəqədir. Xərçəng olmayan göz əti adətən üçbucaq şəklində yaranır. Xəstələrin çoxunda hər hansı bir şikayətə səbəb olmadığı üçün müalicə tələb olunmayan bu vəziyyət, əgər görmə problemi başda olmaqla müxtəlif simptomlara səbəb olarsa, təmizlənə bilər.

Pterjium (Göz Əti) Əlamətləri Nələrdir?

Göz əti adətən gözün iç yan hissəsində meydana gəlir. Tək bir gözün və ya hər iki gözün də təsirləndiyi hallara rast gəlinir. Pterjiumun ilk mərhələlərində yaranan toxuma adətən çox diqqətlə baxılmadığı təqdirdə fərq edilməyəcək dərəcədədir. Görmə ilə əlaqədar hər hansı bir problemə səbəb olmadığı və ya göz bölgəsində hər hansı bir narahatlıq hissi yaratmadığı üçün asanlıqla gözardı edilə bilər.

Böyüməyə davam edən göz əti müxtəlif şikayətlərin yaranmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə xaricdən baxıldığında aşkarlanabilən pterjium, əti xatırladan çəhrayı, qırmızı və ya sarı rənglərə sahib üçbucaq formalı bir quruluş şəklində görünür. Göz ətinin böyüməsi ilə yaranabiləcək digər əlamətlər isə aşağıdakı kimi özetlənə bilər:

• Konjonktivada qızartı,
• Tək bir gözdə və ya hər iki gözdə yaranan qaşınma, yanma və ya quruluq hissi,
• Gözə qum qaçmış kimi bir hiss.

Başlanğıc mərhələsində gözün yan hissələrində yerləşən göz ətinin gözün orta hissəsinə doğru irəliləməsi halında bu şikayətlərə bulanıq görmə kimi digər şikayətlərin də əlavə oluna biləcəyinə diqqət yetirilməlidir.

Pterjium (Göz Əti) Niyə Yaranır?

Göz əti bir çox fərqli səbəbdən yarana bilən bir vəziyyətdir. Günəşin ultrabənövşəyi (UV) şüalarına uzun müddət məruz qalmaq bu vəziyyətin yaranmasında rol oynayan əsas faktorlardan biridir. Xüsusilə peşəkar səbəblər və ya seçim olaraq uzun müddət açıq havada vaxt keçirən şəxslərdə göz əti yaranması riski arta bilər. Göz quruluğu olan və ya daha əvvəl bu vəziyyəti yaşamış şəxslərdə göz əti inkişafına qarşı meyillilik ola bilər.

Göz quruluğu və günəşin UV şüalarına uzun müddət məruz qalma, qum, toz və külək kimi təbii faktorlara məruz qalmaq da göz əti olan şəxslərin şikayətlərinin artmasına və ya mövcud yaranmanın böyüməsinin tətiklənməsinə səbəb ola bilər.

Aparılan müxtəlif tədqiqatlar, ailə tarixçəsində göz əti olan şəxslərin bu vəziyyətə daha meyilli olduğunu göstərir. Aşkarlanan halların çoxu 20 yaşdan yuxarıdır. 20 ilə 40 yaş arasındakı göz əti olan şəxslərdə bu yaranma adətən tək olaraq aşkarlanırsa, 40 yaşdan yuxarı şəxslərdə göz əti bir neçə yerdə yaranıb. Pterjium həmçinin kişilərdə qadınlara nisbətən iki dəfə daha çox aşkarlanan bir vəziyyətdir.

Pterjium (Göz Əti) Necə Aşkarlanır?

Pterjium diaqnozu göz həkimlərinə bu vəziyyətlə əlaqədar müxtəlif şikayətlər ilə müraciət etdikdən sonra asanlıqla həyata keçirilə bilər. Sadəcə fiziki müayinə üsulları ilə xəstənin gözünü yoxlayan göz həkimi göz ətinin böyüməsini aşkarlayaraq diaqnozu təsdiqləyə bilər. Fiziki müayinə və xüsusi işıq altında aparılan göz müayinəsinə əlavə olaraq, lazım olduqda həkimlər görmə testi və ya korneal topoqrafiya kimi müxtəlif əlavə tədqiqatlara da müraciət edə bilərlər.

Nadir hallarda pterjium korneada ciddi zədələnməyə səbəb ola bilər. Korneada yaranan yara toxuması zamanla görmə itkisinə səbəb ola biləcəyi üçün müalicə ilə nəzarət altına alınmalıdır. Bu cür irəliləyən hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər, lakin yüngül hallarda müalicə adətən nəmləndirici göz damlaları ilə həyata keçirilir.

Pterjium (Göz Əti) Necə Müalicə Olunur?

Pterjium, ciddi şikayətlərə və ya görmə ilə bağlı problemlərə səbəb olmadığı təqdirdə, adətən müalicə tələb etməyən bir xəstəlikdir. Bu kimi yüngül hallarda müntəzəm göz müayinəsi ilə izlənərək xəstənin gözündə yaranmanın böyüməsinin dərəcəsi qiymətləndirilə bilər. Göz ətinin qızartı və ya həssaslıq kimi şikayətlərə səbəb olduğu hallarda quruluğun qarşısını almaq üçün göz damlaları və ya göz ətinin inkişaf etdiyi bölgədəki iltihabı basqılamaq üçün kortikosteroid tərkibli məlhəmlər təyin edilə bilər.

Pterjiumun göz damlası və ya nəmləndirici üsullarla nəzarət altına alınmadığı hallarda, xüsusilə astiqmatizm və ya bulanıq görmə kimi müxtəlif görmə şikayətlərinin meydana gəldiyi hallarda cərrahi müdaxilə əhəmiyyətli bir müalicə variantıdır. Bəzi şəxslərdə isə hər hansı bir şikayət olmadan yalnız kosmetik narahatlıqlar nəzərə alınaraq cərrahi müalicə tətbiq edilərək göz əti aradan qaldırıla bilər. Hər bir əməliyyat kimi göz əti əməliyyatlarının da bir sıra riskləri mövcuddur. Bəzi şəxslərdə pterjium əməliyyatından sonra bir müddət sonra göz ətinin yenidən yarandığı müşahidə edilə bilər. Əməliyyatdan sonra göz quruluğu və ya qıcıqlanma hissi əməliyyatın mümkün yan təsirlərindən biridir.

Pterjium (Göz Əti) Olanlar Nələrə Diqqət Etməlidir?

Pterjium olan və ya bu vəziyyətin inkişaf riski altında olan şəxslər həkimlərinin məlumatı və tövsiyələri əsasında müxtəlif tədbirlər görə bilərlər:

• Günəş eynəyi istifadə edilməsi: Ultrabənövşəyi şüaların 90-100%-ni maneə törədə bilən günəş eynəklərinin açıq havaya çıxıldığında istifadəsi vacibdir. Həmin günün günəşli, buludlu olmasına baxmayaraq, avtomobildə belə olsanız, günəş eynəyi istifadə etməklə günəş şüalarının göz əti üzərindəki zərərli təsirlərindən, həmçinin qum, toz və ya külək kimi qıcıqlandırıcı amillərdən qoruna bilərsiniz.
• Şapka istifadəsi: Müxtəlif formalarda şapka istifadəsi ilə göz bölgəsinin günəş şüalarına birbaşa məruz qalmasının qarşısını almaq mümkündür.
• Nəmləndirici göz damlalarının istifadəsi: Küləkli mühitlərdə, torpaq sahələrdə və ya tozlu yerlərdə vaxt keçirdiyiniz zaman həkiminiz tərəfindən tövsiyə edilən süni göz damlalarını istifadə edərək gözlərinizin kifayət qədər nəmli qalmasını təmin edə bilərsiniz.

Göz əti adətən xəstələrdə ciddi sağlamlıq problemi yaratmadığı üçün xeyirxah qəbul edilir. Bəzi hallarda bu xəstəlik yalnız kiçik bir çıxıntı kimi başlayır və böyüməsi dayana bilər. Böyümənin davam etməməsi üçün görülə biləcək tədbirlərə əməl etmək və gözün qıcıqlanma ehtimalı olan mühitlərdən uzaq durmaq vacibdir.