Gözün görmə dərəcəsi nədir?

Gözün görmə dərəcəsi insanın nə qədər uzağı və yaxını aydın görə bildiyini ifadə edən tibbi bir göstəricidir. Bu dərəcə, göz almasının formasına, göz bəbəyindən keçən işığın tor qişada (retina) düzgün fokuslanmasına və göz əzələlərinin işləmə qabiliyyətinə bağlı olaraq dəyişir. Görmə dərəcəsi adətən dioptriya ilə ölçülür və “+” və ya “–” işarələri ilə göstərilir.
Əgər insanın gözündə dioptriya varsa, bu miyopiya (uzağı yaxşı görə bilməmə) deməkdir. Əksinə, + dioptriya hipermetropiya (yaxını yaxşı görə bilməmə) anlamına gəlir. Bəzi hallarda isə gözün həm yaxın, həm də uzaq məsafədə görmə problemi ola bilər – bu isə astiqmatizm adlanır.

Normal, sağlam bir insan gözü sıfır dərəcə, yəni 0 dioptriya ilə ifadə olunur və bu halda insan nə uzaq, nə də yaxın məsafədə görmə problemi yaşamır. Görmə dərəcəsi zamanla dəyişə bilər, xüsusilə uşaqlıq və gənclik dövründə artan və ya azalan hallara tez-tez rast gəlinir.

Gözün görmə dərəcəsini müəyyən etmək üçün oftalmoloq tərəfindən aparılan refraksiya testi ilə insanın gözünün işığı necə fokusladığı ölçülür və buna uyğun olaraq eynək və ya linza təyin edilir. Görmə dərəcəsinin düzgün qiymətləndirilməsi və vaxtında müalicəsi gündəlik həyat keyfiyyətinə böyük təsir göstərir.

Görmə zəifliyi, gözün obyektləri aydın şəkildə seçə bilməməsi vəziyyətidir və bir çox səbəbdən qaynaqlana bilər. Əsasən, gözə daxil olan işığın tor qişa (retina) üzərində düzgün fokuslanmaması nəticəsində yaranır. Bu vəziyyət doğuşdan ola bilər və ya zamanla inkişaf edə bilər.

Görmə zəifliyinin yaranmasında ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:

• Göz almasının quruluşundakı anomaliyalar – məsələn, göz bəbəyindən keçən işıq tor qişanın qarşısında və ya arxasında fokuslanırsa, görmə dərəcəsi azalır.
• İrsi faktorlar – ailədə göz problemi olanlarda bu hallar daha tez-tez müşahidə olunur.
• Uzun müddət kompüter və telefon ekranına baxmaq – bu, göz əzələlərini yorur və zamanla görmə keyfiyyətinin azalmasına səbəb ola bilər.
• Oxuma məsafəsinə və işıqlandırmaya diqqət etməmək – düzgün olmayan oxuma vərdişləri gözə əlavə yük yaradır.
• Qidalanma pozuntuları – göz sağlamlığı üçün vacib olan vitaminlərin, xüsusilə A vitamini və Omeqa-3 yağ turşularının çatışmazlığı da görməni zəiflədə bilər.
• Yaşlanma – yaşla birlikdə gözün təbii elastikliyi azalır və bu da görmədə zəiflik yarada bilər.
• Göz travmaları və infeksiyalar – bəzi hallarda zədə və ya iltihab daimi görmə itkisinə səbəb ola bilər.

Görmə zəifliyi fərqli növlərdə özünü göstərə bilər: miyop (uzağı zəif görmə), hipermetrop (yaxını zəif görmə), astiqmat (bulanıq görmə) və ya presbiopiya (yaşla əlaqəli yaxın görmə zəifliyi).
Vaxtında aparılan göz müayinəsi və düzgün eynək və ya linza istifadəsi görmə zəifliyinin qarşısını almağa və ya onun təsirlərini minimuma endirməyə kömək edir. Göz sağlamlığını qorumaq üçün mütəmadi istirahət, düzgün işıqlandırma, balanslı qidalanma və həkim nəzarəti vacibdir.

Göz dərəcəsi necə ölçülür?

Göz dərəcəsinin ölçülməsi oftalmoloji müayinə zamanı aparılır və bu proses refraksiya testi adlanır. Bu test vasitəsilə gözə daxil olan işığın tor qişada (retina) düzgün fokuslanıb-fokuslanmadığı müəyyən edilir. Əgər işıq tor qişanın üzərində deyil, önündə və ya arxasında fokuslanırsa, bu zaman görmə pozuntusu aşkar olunur və göz dərəcəsi hesablanır.
Göz dərəcəsi dioptriya (D) vahidi ilə ölçülür. Dioptriya, göz linzasının işığı necə qırdığını ifadə edir. Aşağıdakı addımlarla ölçmə prosesi həyata keçirilir:

Avtomatik refraktometr ilə ilkin ölçmə
Bu cihaz gözə göndərilən işığın necə əks olunduğunu analiz edir və təxmini bir dərəcə çıxarır. Bu nəticə daha sonra dəqiqləşdirilir.
Subyektiv refraksiya testi (gözlük şüşəsi seçimi)
Xəstəyə fərqli gücdə linzalar göstərilir və “Hansını daha aydın görürsünüz?” kimi suallarla ən uyğun şüşə gücü müəyyən edilir. Bu mərhələdə həm uzaq, həm də yaxın görmə yoxlanılır.
Snellen cədvəli ilə görmə testi
Göz önünə yerləşdirilən cədvəldəki hərflər və ya simvollar oxutdurularaq görmə qabiliyyəti qiymətləndirilir. Hər göz ayrı-ayrılıqda yoxlanılır.
Silindrik linza ilə astiqmat testi
Əgər xəstədə astiqmatizm şübhəsi varsa, xüsusi silindrik linzalarla əlavə testlər aparılır və tor qişada yaranan qeyri-bərabər fokuslanma dərəcəsi ölçülür.
Miyopiya (–), hipermetropiya (+) və astiqmatizm (± silindr) olmaqla dərəcələr ayrı-ayrılıqda qeyd olunur.
 Məsələn:
 –2.50 D = Miyop
 +1.75 D = Hipermetrop
 –1.00 D Cyl = Astiqmat

Nəticədə, bu ölçmələr əsasında uyğun eynək və ya linza təyin olunur. Göz dərəcəsinin zamanla dəyişə biləcəyini nəzərə alaraq, ildə bir dəfə göz müayinəsindən keçmək tövsiyə olunur.

Göz dərəcəsinin artması nə ilə bağlıdır?

Göz dərəcəsinin artması, yəni görmə zəifliyinin zamanla daha da pisləşməsi, bir çox amillərlə bağlı ola bilər. Bu dəyişikliklər adətən miyopiya (uzağı görməmək), hipermetropiya (yaxını görməmək) və astiqmatizm kimi göz pozuntularının daha da kəskinləşməsi ilə müşahidə olunur.

Göz dərəcəsinin artmasına təsir edən əsas səbəblər aşağıdakılardır:
İrsi faktorlar
Əgər valideynlərdən biri və ya hər ikisi gözlük taxırsa, bu hal uşaqlarda da erkən yaşda görmə probleminin yaranması və dərəcənin artması riskini artırır.
Ekran qarşısında uzun müddət vaxt keçirmək
Telefon, kompüter, televizor və planşet kimi cihazlara uzun müddət və fasiləsiz baxmaq gözə əlavə yük yaradır və bu, dərəcənin artmasına səbəb ola bilər.
Yaxın məsafədə çox işləmək
Uzun müddət kitab oxumaq, dərs çalışmaq və yazı yazmaq kimi fəaliyyətlər də göz əzələlərini yorur və görmə qabiliyyətini zəiflədə bilər.
Hormon və böyümə faktorları
Uşaqlarda və yeniyetmələrdə orqanizmin inkişaf etdiyi dövrlərdə göz quruluşunda dəyişikliklər baş verə bilər. Bu da dərəcənin artmasına səbəb olur.
Zəif işıqlandırma şəraitində işləmək
Kifayət qədər işıq olmayan şəraitdə oxumaq və yazmaq gözə zərər verir və görmənin pisləşməsinə səbəb ola bilər.
Gözə faydalı vitamin və mineralların çatışmazlığı
A vitamini, Omeqa-3, sink kimi maddələr göz sağlamlığı üçün vacibdir. Bu maddələrin çatışmazlığı görmənin zəifləməsinə yol aça bilər.
Gözə istirahət verməmək
Gözlərin fasiləsiz şəkildə işləməsi və lazımi istirahət etməməsi də görmə dərəcəsinin artmasına səbəb ola bilər.

Əgər göz dərəcəsi il ərzində mütəmadi olaraq artırsa, bu hal proqressiv miyopiya və ya digər ciddi görmə pozuntuları ilə əlaqəli ola bilər. Bu səbəbdən ildə ən azı bir dəfə göz həkiminə müraciət etmək, gözlük və ya linza istifadə edirsinizsə, onları vaxtında dəyişmək və ekran qarşısında fasilələrlə işləmək tövsiyə olunur. Gözə düzgün qulluq görmə dərəcəsinin daha da artmasının qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.
 

Miyop, hipermetrop və astiqmat nədir?

Miyop, hipermetrop və astiqmat görmə pozuntularının ən çox rast gəlinən üç növüdür. Bu vəziyyətlərdə gözə daxil olan işıq tor qişada (retina) düzgün fokuslanmadığı üçün görüntü bulanıq olur. Hər biri fərqli görmə problemidir və özünəməxsus xüsusiyyətləri var.

Miyop nədir?

Miyopiya (qısagörməlilik), uzaqdakı obyektlərin bulanıq, yaxın məsafədəki obyektlərin isə aydın görünməsi ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyətdə gözə daxil olan işıq tor qişanın önündə fokuslanır.

Əlamətləri:

• Uzaqda yerləşən yazıları oxuya bilməmək
• Dərs lövhəsini seçməkdə çətinlik
• Gözləri qıymadan baxmaq ehtiyacı

Səbəbləri:

• İrsi faktorlar
• Uzun müddət yaxın məsafədə işləmək (oxumaq, telefon istifadə etmək)
• Göz almasının normadan uzun olması

Hipermetrop nədir?

Hipermetropiya (uzagörməlilik), yaxındakı obyektlərin bulanıq, uzaqdakıların isə nisbətən aydın görünməsi ilə xarakterizə olunur. Bu zaman işıq şüaları tor qişanın arxasında fokuslanır.

Əlamətləri:

• Kitab oxuyarkən göz yorğunluğu
• Baş ağrısı və bulanıq görmə
• Gözləri tez-tez ovxalama ehtiyacı

Səbəbləri:

• Göz almasının normadan qısa olması
• Tor qişa və göz büllurunun fokuslama gücünün zəifliyi
• Yaş artdıqca daha da qabarıq şəkildə özünü göstərə bilər

Astiqmat nədir?

Astiqmatizm, həm yaxın, həm də uzaq məsafədəki görüntülərin bulanıq və ya əyilmiş şəkildə görünməsi ilə xarakterizə olunur. Bu zaman gözün buynuz qişası və ya bülluru sferik formada olmadığından, işıq bərabər şəkildə qırıla bilmir və görüntü tor qişada bir nöqtəyə düşmür.
Əlamətləri:

• Hərflərin və xətlərin dalğalı və ya ikiqat görünməsi
• Göz yorğunluğu və baş ağrısı
• Gecə vaxtı işıqlara baxarkən ətrafında halqa görünməsi

Səbəbləri:

• Gözün ön səthinin qeyri-bərabər əyriliyi
• Tez-tez göz qıcıqlanması
• Bəzən miyop və hipermetropla birlikdə də görülə bilər

Bu üç görmə qüsuru eynək, kontakt linza və ya lazer əməliyyatları ilə korreksiya oluna bilər. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün mütəmadi olaraq göz müayinəsindən keçmək tövsiyə olunur.