Torlu qişa əməliyyatı ilə görmənizi bərpa etməyə hazırsınızmı?

Torlu qişanın əməliyyatı gözün tor qişasının qopması və ya zədələnməsi zamanı aparılan cərrahi müdaxilədir. Əməliyyatın məqsədi qopmuş qişanı yenidən yerinə qaytarmaq və görmə itkisini minimuma endirməkdir. Bu proses vitrektomiya, lazer koagulyasiya və ya göz içərisinə qaz və ya silikon yağı yeridilməsi kimi üsullarla həyata keçirilir. Torlu qişanın əməliyyatı vaxtında aparılmadıqda görmə tamamilə itə bilər, buna görə də ilkin simptomlar müşahidə olunduqda dərhal göz həkiminə müraciət etmək vacibdir.

Göz orqanizmin ən mürəkkəb quruluşa sahib hissələrindən biridir və görmə prosesinin düzgün işləməsi üçün bütün qatların sağlamlığı vacibdir. Onların arasında torlu qişa xüsusi rol oynayır. Torlu qişa göz dibində yerləşən incə, lakin olduqca funksional bir qatdır. O, işıq şüalarını qəbul edir, onları elektrik siqnallarına çevirir və həmin siqnallar beyinə ötürülür. Əgər bu qat zədələnərsə və ya əsas təbəqədən ayrılarsa, görmə prosesi birbaşa pozulur və insanın ətraf aləmi dərk etmə qabiliyyəti zəifləyir.

Torlu qişa qopması oftalmologiyada ən təhlükəli vəziyyətlərdən biri sayılır. Bu problem zamanı torlu qişanın altına maye sızır və nəticədə o, əsas qatından ayrılır. İlk mərhələdə xəstə bunu hiss etməyə bilər, amma müəyyən simptomlar ortaya çıxır. Görmə sahəsində “uçuşan qara ləkələr”, göz kənarlarında ani işıq çaxmaları və ya görmənin bir hissəsinin qaralması bu problemlə bağlı ilk xəbərdarlıq əlamətləridir. Çox vaxt insanlar bunu sadə yorğunluq və ya göz gərginliyi ilə səhv salırlar. Halbuki belə əlamətlər təcili olaraq oftalmoloqa müraciət edilməli ciddi bir xəstəliyin göstəricisidir.

Qopmanın yaranma səbəbləri çoxşaxəlidir. Travmalar, gözdə uzunmüddətli degenerativ dəyişikliklər, yüksək miyopiya, şəkərli diabetin gözə təsirləri və yaşlanma torlu qişanı zəiflədə bilər. Bundan əlavə, bəzi insanlarda genetik meyllik də mühüm rol oynayır. Risk xüsusilə 40 yaşdan yuxarı şəxslərdə yüksəkdir, amma gənclərdə də qəfil zədələr və ya göz daxili mayelərin dəyişməsi səbəbindən qopma baş verə bilər.

Ən böyük təhlükə isə ondadır ki, torlu qişa qopması qısa müddətdə mərkəzi görmə nahiyəsinə təsir edə bilər. Bu halda xəstə bir gözündə qəfil və kəskin görmə itkisi ilə üzləşir. Ona görə də erkən diaqnoz həyati əhəmiyyət daşıyır. Həkimlər görmədə yuxarıda sadalanan hər hansı dəyişiklik hiss olunduqda dərhal müayinəyə müraciət etməyi tövsiyə edirlər.

Torlu qişanın əməliyyat üsulları hansılardır?

Torlu qişa qopması aşkarlananda əsas müalicə üsulu cərrahi müdaxilədir. Çünki bu problem damcı dərmanlarla və ya adi eynəklərlə aradan qaldırıla bilməz. Müasir tibbdə torlu qişanın bərpası üçün bir neçə əməliyyat texnikası tətbiq olunur.

Vitrektomiya ən geniş yayılmış üsullardan biridir. Bu əməliyyatda həkim gözün içindəki şəffaf jelə bənzər maddə – şüşəvari cismi çıxarır. Çıxarılan maddənin yerinə xüsusi maye və ya qaz daxil edilir. Bu proses qopmaya səbəb olan gərginliyi azaldır və torlu qişanın öz yerinə qaytarılmasına imkan yaradır. Əməliyyat zamanı bəzən incə membranlar da soyularaq təmizlənir.

Digər mühüm metod lazer koagulyasiyasıdır. Bu üsulda həkim lazer şüaları ilə torlu qişanın zədələnmiş hissəsini əhatə edən sahələrdə kiçik yanıqlar yaradır. Bu yanıqlar çapıq toxuması əmələ gətirir və torlu qişanın möhkəm yapışmasını təmin edir. Lazer koagulyasiyası xüsusilə kiçik yırtıqlar və ya qopma riski daşıyan nazik sahələr üçün istifadə olunur.

Əməliyyatların bir hissəsi tamponada üsulu ilə tamamlanır. Bu zaman gözün içinə xüsusi qaz qarışığı və ya silikon yağı yeridilir. Onlar bir növ dayaq rolunu oynayaraq torlu qişanın yenidən qopmasının qarşısını alır. Qaz bir neçə həftə ərzində sorulur, silikon yağı isə daha uzun müddət gözün içində qala bilər və lazım olduqda sonradan çıxarılır.

Çox zaman həkimlər əməliyyatı kombinə edilmiş şəkildə aparırlar. Məsələn, vitrektomiya ilə yanaşı lazer koagulyasiyası edilir və ardınca tamponada tətbiq olunur. Bu yanaşma ağır və geniş qopmalarda daha effektiv nəticələr verir.

Əməliyyatdan sonra xəstənin diqqət etməli olduğu vacib məqamlar var. Həkim bəzən xəstəyə üzüaşağı və ya yan vəziyyətdə yatmağı tapşırır. Bunun səbəbi gözün içərisinə qoyulan qaz və ya silikonun torlu qişanı daha yaxşı yerində saxlaya bilməsidir. Bu qaydaya riayət edilmədikdə əməliyyatın nəticəsi zəifləyə bilər.

Əməliyyatdan sonrakı dövrdə nələrə diqqət olunmalıdır?

Torlu qişa əməliyyatı yüksək dəqiqlik tələb edən bir prosesdir. Onun uğurlu olub-olmaması bir neçə amildən asılıdır. Ən mühüm amil qopmanın nə qədər tez aşkar edilməsidir. Əgər xəstə vaxtında müraciət edərsə, əməliyyat nəticəsində görmə qabiliyyəti sabitləşə və qismən bərpa oluna bilər. Gecikmiş hallarda isə əməliyyat görməni tam qaytarmasa da, mövcud vəziyyəti qorumağa kömək edir.

Əməliyyatdan sonra xəstələr bir müddət ağır fiziki işlərdən uzaq qalmalı, başı və gözü zədələyə biləcək hərəkətlərdən çəkinməlidirlər. Silikon yağı və ya qaz istifadə olunubsa, xəstə həkimin dediyi xüsusi qaydalara ciddi əməl etməlidir. Əks halda torlu qişanın yenidən qopma riski arta bilər.

Əlavə olaraq əməliyyatın öz riskləri də var. Gözün içinə qoyulan silikon yağı uzun müddət qaldıqda göz daxili təzyiqi artıra bilər. Bəzi xəstələrdə katarakta əmələ gəlməsi də mümkündür. Buna görə əməliyyatdan sonra mütəmadi həkim nəzarəti çox vacibdir.

Müasir texnologiyaların tətbiqi sayəsində torlu qişa əməliyyatlarının uğur faizi xeyli yüksəlib. Xüsusilə mikrocərrahi cihazlarla icra olunan vitrektomiyalar daha az invaziv olur, xəstələrin bərpa müddəti qısalır və gündəlik həyata dönüş daha sürətli baş verir.

Həkimlər vurğulayır ki, bu əməliyyat yalnız görməni bərpa etmək üçün deyil, həm də mövcud görmə itkisini daha da pisləşmədən saxlamaq üçün icra olunur. Yəni torlu qişa qopması diaqnozu qoyulan hər kəs vaxtında cərrahi müdaxiləyə müraciət etməlidir.

Bir sözlə, erkən diaqnoz, düzgün əməliyyat texnikası və əməliyyatdan sonrakı dövrün qaydalara uyğun idarə edilməsi xəstəyə göz sağlamlığını qorumaq imkanı yaradır. Bu baxımdan torlu qişa əməliyyatı həm tibbi, həm də sosial əhəmiyyət daşıyan bir prosedurdur.