Üveit Nədir?

Üveit, gözdəki uvea təbəqəsinin bir hissəsinin və ya tamının iltihaplanması ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Bu iltihabi xəstəlik gözün bütün toxumalarına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edə bilər.

Uvea təbəqəsi gözdə iris, koroid və siliyer cismdən ibarət olan davamlı və fibroz bir təbəqədir. İris gözə rəng verən təbəqədir, koroid isə gözün qidalanmasını təmin edən və incə qan damarları ilə örtülmüş təbəqədir. Siliyer cisim isə iris və koroid təbəqəsi ilə birbaşa əlaqəli olan və lensin formasını tənzimləyən təbəqədir.

Üveit adətən ani başlayır və kalıcı korluğa səbəb ola bilər, buna görə də ciddi bir xəstəlik olaraq qəbul edilir. İnkişaf etmiş ölkələrdə görmə itkisinin ən çox rastlanan 3-cü səbəbi olaraq tanınır.

Bu xəstəlik bəzi hallarda müalicəyə müsbət cavab verərək sağala bilər, lakin bəzən xronikləşə bilər və hətta sağaldıqdan sonra təkrarlaya bilər. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə çox önəmlidir. Aksi halda, xəstəliyin müalicəyə müsbət cavab vermə ehtimalı azalır.

Üveit Xəstəliyinin Növləri

Üveit xəstəliyi gözdəki iltihaplanma bölgəsinə görə 3 növə ayrılır:

1. Ön Üveit: İltihaplanma irisin və ya siliyer cismin yaxınlığında, gözün ön hissəsində baş verirsə, buna ön üveit deyilir. Ön üveit müalicəsi daha asandır və müsbət cavab alma ehtimalı daha yüksəkdir.

2. Arxa Üveit: İltihaplanma koroid təbəqəyə yaxın hissədə baş verirsə, buna arxa üveit deyilir. Arxa üveitin müalicəsi daha çətindir və müalicə olunmadığı halda kalıcı korluğa səbəb ola bilər.

3. İntermediyer Üveit: İltihaplanma siliyer cismi və retina çevrəsini təsir edirsə, buna intermediyer üveit deyilir.

4. Panüveit: Üvea təbəqəsinin hər qatında iltihaplanma baş verirsə, buna panüveit deyilir.

Üveitin Növləri və Təhlükələri

Üveit xəstəliyinin bəzi səbəbləri müəyyən edilməmiş ola bilər və bunlar idiyopatik adlanır. Bəzi üveit xəstəlikləri viruslar, göbələklər və ya parazitlər nəticəsində ortaya çıxa bilər. Digər hallarda isə bədənimizdəki digər xəstəliklərin gözü təsir etməsi nəticəsində yaranır. Məsələn, sifiliz, tüberküloz, bruselloz, herpes və AIDS kimi xəstəliklər üveitə səbəb ola bilər. Otoimmün və kollagen toxuma xəstəlikləri də üveitə səbəb ola bilər. Bu xəstəliklər arasında Behçet xəstəliyi, sarkoidoz, ankilozan spondilit və romatoid artrit var. Həmçinin, Crohn xəstəliyi və ülseratif kolit kimi həzm sistemi xəstəlikləri də üveitə səbəb ola bilər.

Göz travmaları, göz yaralanmaları və göz əməliyyatları da üveitin səbəbləri arasında yer alır. Bəzi xərçəng növləri (məsələn, limfoma) də bədənimizdə metastaz edərək gözü təsir edə bilər və üveitə səbəb ola bilər.

Üveitin Əlamətləri

• Görüşün bulanıqlaşması
• Gözdə qızartı
• Göz ağrısı
• Gözdə tez-tez yaşarma
• Kamaşma
• İşığa qarşı həssaslıq
• Gözdə uçuşan qara nöqtələr
• Görmə azalması

İltihabın gözdəki yerinə görə əlamətlər dəyişə bilər. Məsələn, arxa üveit adətən bulanıq görmə və görmə azalması ilə özünü göstərir. Əgər xəstəlik gözdəki sinirləri və ya mərkəzi bir bölgəni təsir edirsə, görmədə ani azalma baş verə bilər. Bu vəziyyətdə müalicə dərhal başlanmalıdır.

Üveitin Təhlükələri və Risk Faktorları

• Genetik Yatkınlıq: Əvvəlki nəslindən genlərlə ötürülən üveitə meyillilik.
• İnfeksiya: Bədənindəki digər xəstəliklər gözü təsir edə bilər.
• Otoimmün və İnflamator Xəstəliklər: Məsələn, Behçet xəstəliyi, ankilozan spondilit, sarkoidoz, psoriatik artrit, Crohn xəstəliyi və ülseratif kolit.
• Göz Travmaları: Göz yaralanmaları üveitə səbəb ola bilər.

Üveitin Diaqnozu və Müalicəsi

Üveitin şiddəti və təyini fərdi olaraq dəyişə bilər. Diagnoz qoyulmalı və düzgün müalicə başlanmalıdır. Müalicəyə və diaqnoza gecikmə, göz bəbəyində formasiya pozulmaları, katarakt, yüksək göz təzyiqi (glaukom) kimi kalıcı yan təsirlərə səbəb ola bilər.

Üveit əlamətləri aşkar edildikdə dərhal mütəxəssis bir göz həkiminə müraciət edilməlidir. Həkim müayinə zamanı xəstənin göz və digər xəstəlik vəziyyətini ətraflı şəkildə qiymətləndirməlidir. Üveitin müxtəlif növləri müayinəyə ehtiyac duyur və bu müayinələr zamanı göz anjiografi (FFA), ultrasonografi kimi texnikalardan istifadə oluna bilər. Həmçinin, bəzi xüsusi göz testləri, məsələn, floresin anjiografi və optik koherens tomoqrafiyası (OKT), müayinə üçün tələb oluna bilər.
 

Üveit Müalicəsi

Əsas müalicə, üveitə səbəb olan xəstəliyin müalicəsinə yönəldilmişdir. Güneş gözlükləri istifadə etmək, gözün məruz qaldığı hər hansı bir təsirdən qorumaq üçün faydalıdır. Müalicə prosesində bəzi göz damlaları göz bəbəyini böyüdə bilər və görmədə çətinliklər yarada bilər, bu səbəbdən diqqət tələb edən işlərdən qaçmaq faydalı ola bilər. Kortizon müalicəsi uyğun hallarda istifadə edilir. Müalicə müddətində mütəmadi izləmə vacibdir, çünki bu, müalicənin effektivliyini müəyyən etməyə kömək edir.